Қазақстан Республикасында жасанды интеллект (ЖИ) технологияларын жедел енгізу деликтілік құқықтың классикалық институттарының тиімсіздігі мəселесін айқындады. «Жасанды интеллект туралы» жаңа ҚР Заңының бланкеттік нормалары Азаматтық кодекске сілтеме жасайды, ал ол концептуалды түрде алгоритмдік көмескілік ерекшелігіне бейімделмеген. Қазақстанда ЖИ келтірген зиянды өтеудің азаматтық-құқықтық механизмдерін кешенді талдау, еуропалық тəжірибемен салыстырмалы талдау негізінде нормативтік олқылықтарды анықтау жəне ұлттық заңнаманы жаңғырту бойынша ұсыныстар əзірлеу. Жұмыста формальды-догматикалық (ҚР АК жəне ЖИ туралы Заң нормаларын талдау), салыстырмалы-құқықтық (EU AI Act-пен салыстыру) əдістері, сондай-ақ алгоритмдік зиян келтірудің гипотетикалық сценарийлерін құқықтық модельдеу əдісі қолданылды. Қазақстанның ЖИ-ге қатысты инструменталдық тəсілді бекіткені анықталды. Виртуалды алгоритмдер үшін бас деликттің (ҚР АК 917-бабы) тиімділігінің төмендігі жəне жоғары қауіптілік көзі туралы норманы (ҚР АК 931-бабы) тек киберфизикалық жүйелермен ғана шектеулі қолдану дəлелденді. Алгоритмдердің тəуелсіз аудитінің жоқтығынан жəне тыйым салынған тəжірибелер тізбесінің тарлығынан жүйелік дискриминация тəуекелдері анықталды. Тəжірибелік құндылығы ҚР АК-не тəуекелі жоғары ЖИ жүйелерін əзірлеушілердің алгоритмдік кінəсі презумпциясын енгізу қажеттілігін негіздеуде жатыр. Ұсынылған міндетті сақтандыру жəне əкімшілік преюдицияны пайдалану механизмдері цифрлық инновацияларды ынталандыру мен азаматтардың құқықтарын қорғау арасындағы теңгерімді қамтамасыз етеді.
Мақала ашу
Аңдатпа:
Журналдың шыққан жылы:
2026
Журнал нөмірі:
2(102)
Тақырып: Құқық
Қазақ
English
Русский