Ғылыми журнал

Инновациялық Еуразия университетінің Хабаршысы

Редакциялық алқаның қарауына мақала беру және рецензиялау

+7 (7182) 31-64-83

journal@ineu.edu.kz

Артқа

Прокурорлық қадағалауда жасанды интеллект жүйелерін қолданудың шектері мен шарттары: теориялық-құқықтық зерттеу

Аңдатпа:

Негізгі мəселе: Цифрлық трансформация жəне деректер көлемінің артуы жағдайында прокурорлық қадағалаудың дəстүрлі əдістері өз тиімділігін жоғалтуда. Жасанды интеллект (ЖИ) технологияларын енгізу жаңа мүмкіндіктер ашады, алайда бұл технократиялық озбырылық пен алгоритмдік кемсітушілік тəуекелдерін қоса алғанда, күрделі процестік жəне əдептік коллизияларды тудырады. Жаңа заңнамалық шектеулерді ескере отырып, Қазақстан Республикасы прокуратурасының қадағалау қызметінде ЖИ-ді қолданудың ғылыми негізделген доктринасын қалыптастыру жəне алгоритмдік араласудың қатаң шектерін айқындау. Зерттеуде диалектикалық, формальды-заңдық (ҚР «Жасанды интеллект туралы» Заңын жəне бейіндік Тұжырымдамаларды талдау) жəне реттеудің қазақстандық, азиялық жəне англосаксондық модельдерін салыстыруға арналған салыстырмалы-құқықтық əдістерді қамтитын кешенді тəсіл қолданылды. Қазақстанда ЖИ-дің қатаң реттелетін «адамға бағдарланған» моделі қалыптасып жатқаны анықталды. Алгоритмдерді қолдану шектерінің үш деңгейі негізделді: гносеологиялық (ЖИ тек ассистент ретінде əрекет етеді), процестік (машиналық қорытындымен прокурордың ішкі сенімін алмастыруға жол бермеушілік) жəне əдептік (манипуляциялар мен биометриялық кемсітушілікке заңнамалық тыйым салу). Қылмыстық-процестік заңнаманы цифрлық құқық нормаларына бейімдеу, егеменді IT- инфрақұрылымды енгізу жəне прокурорларда алгоритмдік заңдылықты қадағалау бойынша құзыреттерді қалыптастыру қажеттілігі дəлелденді. Осы шарттарды орындау технологиялық прогресс пен азаматтардың конституциялық құқықтарын мүлтіксіз қорғау арасындағы теңгерімді қамтамасыз етеді.

Мақала ашу
Журналдың шыққан жылы: 2026
Журнал нөмірі: 2(102)
Тақырып: Құқық