Ғылыми журнал

Инновациялық Еуразия университетінің Хабаршысы

Редакциялық алқаның қарауына мақала беру және рецензиялау

+7 (7182) 31-64-83

journal@ineu.edu.kz

Артқа

Қылмыстық процесте жасанды интеллект технологияларын қолдану арқылы алынған дəлелдемелердің жарамдылығы мен верификациясы мəселелері: салыстырмалы-құқықтық зерттеу

Аңдатпа:

Жасанды интеллектіні қылмыстық процеске қарқынды енгізу жəне «дипфейк» технологиясының жаппай таралуы дəлелдеудің дəстүрлі парадигмаларын бұзады. Машиналық тұжырымдарды верификациялау жəне сот төрелігін цифрлық қолдан жасаудан қорғаудың өткір қажеттілігі туындайды, бұл заңнаманың процестік тұрғыдан артта қалуымен ушыға түседі. Шетелдік тəжірибені салыстырмалы-құқықтық талдау жəне Қазақстан Республикасының заңнамалық жаңашылдықтарын бағалау негізінде ЖИ-дəлелдемелерін верификациялау тетіктері мен рұқсат етілу шарттарын кешенді доктриналық түсінуді қалыптастыру. Зерттеуде салыстырмалы-құқықтық (АҚШ, Ұлыбритания, Германия, ЕО жүйелерін талдау), формальды-заңдық, формальды-логикалық жəне жүйелі-құрылымдық əдістерді қамтитын кешенді тəсіл қолданылды. ЖИ-дəлелдемелерінің эпистемологиялық дуализмі («мəлімделген» алгоритмдік шешімдер жəне «мəлімделмеген» дипфейктер) анықталды. Шетелдік тəжірибе (EU AI Act, АҚШ пен АҚЕС практикасы) сот қателіктерін («өтірікші дивиденді» феномені) болдырмау үшін алгоритмдерге қатаң процестік аудит жүргізудің өткір қажеттілігін дəлелдейтіні анықталды. Отандық ҚР ҚІЖК жаңа «Жасанды интеллект туралы» ҚР Заңының нормаларынан объективті түрде артта қалатыны жəне бейімдеуді қажет ететіні дəлелденді. «Арнайы ғылыми білім» доктриналық тұжырымдамасын жаңғыртудың сыни қажеттілігі негізделді. Зияткерлік жүйелерге алгоритмдік аудит жүргізудің міндетті тетіктерін енгізу қылмыстарды тергеп-тексерудің технологиялық тиімділігі мен азаматтардың конституциялық құқықтарын қатаң сақтау арасындағы мінсіз теңгерімді қамтамасыз ете отырып, ЖИ- əзірлеушілердің ақиқатты анықтаудағы монополиясын жоюға мүмкіндік береді.

Мақала ашу
Журналдың шыққан жылы: 2026
Журнал нөмірі: 2(102)
Тақырып: Құқық