Аңдатпа: Мақалада жоғары мектептің білім беру процесіне жасанды интеллект (AI) жүйелерін бейімдеу мен енгізудің психологиялық аспектілері қарастырылады. Студенттер мен оқытушылардың жасанды интеллект технологияларын қабылдауы мен қабылдауына əсер ететін психологиялық факторларды анықтау. Отандық жəне шетелдік тəсілдерді салыстырмалы талдауды, студенттерге сауалнама жүргізуді, бақылауды жəне сараптамалық сұхбатты қамтиды. Зерттеу нəтижелері AI қолдану психологиялық дайындық пен цифрлық сенімділік жағдайында студенттердің оқу мотивациясы мен өзін-өзі реттеуін арттыруға ықпал ететінін көрсетті. Алайда, эмоционалды қолдау мен педагогикалық қолдау болмаған кезде мазасыздықтың жоғарылау қаупі жəне ішкі мотивацияның төмендеуі анықталды. Қорытынды- АИ енгізу тек техникалық ғана емес, сонымен қатар білім беру процесінің барлық қатысушыларының психологиялық бейімделуін талап етеді; қазіргі педагог пен білім алушының жаңа метакомпетенциясы ретінде цифрлық психологиялық құзыреттілікті қалыптастыру маңызды.

Аңдатпа: Мақалада Павлодар Прииртышьясының экстремалды климаттық жағдайларында моржевание (қысқы жүзу) психологиялық-педагогикалық ерекшеліктері қарастырылады. Павлодар Прииртышьясы қатал, өткір континенталды климатымен ерекшеленеді, бұл көптеген адамдар үшін тəуекел факторы болып есептеледі. Қатты климаттық жағдайлары бар аймақтардағы халықтың денсаулығын нығайту мəселесі қазіргі ғылыми жəне қолданбалы күн тəртібінде өзекті болып қала береді. Қазақстанның солтүстік өңірлеріне ұзақ қысқы кезеңдер, ауа температурасының елеулі теріс мəндері жəне айқын жел белсенділігі тəн. Салқынға ұзақ уақыт əсер ету дəстүрлі түрде қоршаған ортаның қолайсыз факторы ретінде қарастырылады, бұл суық тию жəне жүрек-қан тамырлары ауруларының қауіпін арттырады. Сол уақытта соңғы жылдары организмді табиғи жолмен шынықтыру əдістеріне тұрақты қызығушылық байқалады. Солардың ішіндегі ең радикалды əрі дискуссиялық əдіс – моржевание, яғни қысқы кезеңде температурасы нөлге жақын суға қысқа мерзімді ену. Мақсат: Павлодар Прииртышьясының жағдайында моржеваниенің ерекшеліктерін ғылыми тұрғыда негіздеу жəне оның адам ағзасына əсерін аймақтық спецификаны ескере отырып анықтау. Мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылды: аймақтың климаттық ерекшеліктерін сипаттау, ағзаның суық стрессіне физиологиялық реакцияларын талдау, қысқы жүзудің əлеуетті артықшылықтары мен қауіптерін анықтау, бұл қозғалыстың əлеуметтік маңыздылығын белгілеу. Əдістер: теориялық əдістер, клинико-физиологиялық əдістер, психофизиологиялық əдістер, педагогикалық жəне əлеуметтік зерттеу əдістері, эксперименттік əдістер (анкета жүргізу, бақылау жəне сараптамалық сұхбат).

Аңдатпа: Қазіргі мектептер жаһандану мен ұлттық бірегейлікті сақтаудың арасындағы тепе- теңдікті қамтамасыз ету міндетімен бетпе-бет келуде. Жоғары сынып оқушылары əртүрлі мəдени ықпалдарға барған сайын көбірек ұшырап, бұл олардың ұлттық қадір-қасиеті мен тиістілік сезімін əлсіретуі мүмкін. Мектеп мəдениетін ұлттық қадір-қасиетті қалыптастыруды күшейтуге бағытталған трансформацияны талдау. Атап айтқанда, оқушылардың ұлттық қадір-қасиет сезіміне əсер ететін мəдени жəне білім беру факторларын анықтау. Мектеп мəдениеті, азаматтық білім беру жəне ұлттық бірегейлікке қатысты теориялық еңбектерді талдау. Сауалнама жəне сұхбат: мұғалімдерден, оқушылардан жəне ата-аналардан ұлттық қадір-қасиетке қатысты пікірлерін жинау. Кейстік зерттеулер: мəдени жəне патриоттық бағдарламаларды жүзеге асыратын мектептерді бақылау. Мазмұндық талдау: оқу бағдарламаларын, сыныптан тыс іс-шараларды жəне ұлттық бірегейлікке қатысты мектеп саясатын қарастыру. Мектеп мəдениеті оқушылардың ұлттық қадір-қасиетін дамытуға айтарлықтай əсер етеді. Мəдени мұраны, тілді жəне дəстүрлерді күнделікті мектеп өміріне енгізетін бағдарламалар азаматтық бірегейлікті күшейтеді. Инклюзивті жəне құндылыққа бағытталған мектеп ортасына қатысқан оқушылар ұлттық рəміздер мен дəстүрлерге жоғары құрмет көрсетеді. Мұғалімдерді даярлау жəне ата-аналардың қатысуы бұл трансформацияны тұрақты ету үшін маңызды факторлар болып табылады. Түйінді сөздер: мектеп мəдениеті, ұлттық қадір-қасиет, жоғары сынып оқушылары, азаматтық бірегейлік, жаһандану, инклюзивті білім беру, мəдени мұра.

Аңдатпа: Зерттеудің негізгі мəселесі: білім беру ортасында инклюзия қағидаттарын жүзеге асыру педагогтардың жеткілікті дайындықсыздығынан, ресурстардың тапшылығынан жəне оқу ортасының ЕБҚ бар балалардың қажеттіліктеріне толық бейімделмеуінен күрделене түседі. Мақаланың мақсаты: инклюзияны енгізудегі негізгі проблемаларды айқындау жəне білім беру ұйымдарында оны одан əрі дамыту перспективаларын анықтау. Зерттеу əдістері: əдебиеттер мен нормативтік құжаттарға теориялық талдау жасау, инклюзивті білім беру тəжірибелеріне салыстырмалы талдау жүргізу, қолданыстағы тəжірибені жинақтау. Алынған нəтижелер: инклюзияны жүзеге асырудың негізгі кедергілері айқындалып, педагогтердің біліктілігін арттыру, оқу жағдайларын жақсарту жəне ЕБҚ бар балаларды қолдауды кеңейту сияқты даму бағыттары белгіленді. Зерттеудің практикалық маңыздылығы: зерттеу нəтижелері білім беру ортасын жетілдіру, педагогтерді даярлау бағдарламаларын əзірлеу жəне мектептерде тиімді инклюзивті практикаларды енгізу үшін қолданылуы мүмкін.

Аңдатпа: Білім беру жүйесінің цифрлық трансформациясы білім беру ортасына жасанды интеллект технологияларын белсенді енгізумен қатар жүреді. Интеллектуалды цифрлық жүйелер білім беру деректерін талдау, оқытуды дараландыру жəне оқу үдерісін оңтайландыру мақсатында қолданылады. Сонымен қатар, оларды қолдану білім алушылардың психологиялық ерекшеліктерін жəне цифрлық білім беру ортасының педагогикалық қызмет ету шарттарын ескеруді талап етеді. Осыған байланысты білім беру тəжірибесінде жасанды интеллект технологияларын нəтижелі қолдануды қамтамасыз ететін психологиялық-педагогикалық факторларды зерттеу өзекті болып табылады. Зерттеудің мақсаты – цифрлық білім беру ортасында жасанды интеллект технологияларын тиімді қолданудың психологиялық- педагогикалық шарттарын анықтау жəне ғылыми тұрғыдан негіздеу. Зерттеу барысында ғылыми əдебиеттерді талдау, интеллектуалды білім беру жүйелерін енгізудің отандық жəне шетелдік тəжірибесін жалпылау, сондай-ақ университеттің цифрлық білім беру ортасында цифрлық платформалар мен жасанды интеллект элементтерін қолдану тəжірибесін талдау əдістері қолданылды. Нəтижелер. Зерттеу барысында білім беру үдерісінде жасанды интеллект технологияларын нəтижелі қолдануды қамтамасыз ететін психологиялық- педагогикалық шарттар анықталды. Оларға оқытушылар мен білім алушылардың цифрлық құзыреттілігі, интеллектуалды жүйелерді оқу қызметінің құрылымына педагогикалық тұрғыдан кіріктіру, білім беру мазмұнын бейімдеу жəне психологиялық қолдаушы цифрлық білім беру ортасын қалыптастыру жатады. Интеллектуалды жүйелердің білім алушылардың танымдық белсенділігін арттырудағы, олардың дербестігін дамытудағы жəне цифрлық ортадағы білім беру өзара əрекеттестігін оңтайландырудағы рөлі негізделді. Алынған нəтижелер білім беру саласында жасанды интеллект технологияларын қолдану мүмкіндіктері туралы ғылыми түсініктерді нақтылайды жəне цифрлық білім беру ортасының модельдерін əзірлеуде, сондай-ақ білім беруді цифрландыру жағдайында білім алушыларды психологиялық-педагогикалық сүйемелдеуді ұйымдастыруда пайдаланылуы мүмкін.

Аңдатпа: Мақалада қазіргі қоғамды цифрландыру жағдайында мінез-құлыққа тəуелділіктің ең өзекті түрлерінің бірі ретінде интернетке тəуелділігі бар жасөспірімдерде коммуникативтік дағдыларды дамыту мəселесі қарастырылады. Отандық жəне шетелдік зерттеулердің теориялық талдауы интернетке тəуелділік мінез-құлқының ауырлығы мен жасөспірімдердің коммуникативтік саласының ерекшеліктері, соның ішінде əлеуметтік мазасыздық деңгейі, эмпатия, коммуникативтік құзыреттілік, өзін-өзі реттеу жəне тұлғааралық байланыстарға сенімділік арасындағы байланысты анықтады. Зерттеудің мақсаты жасөспірімдердегі коммуникацияның психологиялық жəне жеке- типологиялық ерекшеліктерін анықтау жəне талдау, сондай-ақ интернетке тəуелділіктің оның қалыптасуының əртүрлі кезеңдеріндегі ауырлығын анықтау болды. Зерттеу əдіснамасы ғылыми əдебиеттерді талдауды, теориялық тұжырымдамаларды жүйелеуді, сондай-ақ психодиагностиканың эмпирикалық əдістерін (тестілеу, сауалнамалар, сандық жəне сапалық деректерді талдау) пайдалануды қамтитын кешенді тəсілге негізделген. Алынған нəтижелер интернетке тəуелділіктің əртүрлі деңгейі бар жасөспірімдер арасында коммуникативтік құзыреттілік көрсеткіштерінде статистикалық тұрғыдан маңызды айырмашылықтардың бар екенін көрсетеді. Алдын алу жəне психокоррекция бағдарламаларын əзірлеу жəне енгізу кезінде тұлғаның жеке психологиялық ерекшеліктерін ескеру қажеттілігі расталды, бұл осы тəуекел тобындағы əлеуметтік мазасыздықты азайту жəне тұлғааралық дағдыларды жақсарту үшін мақсатты араласуларды жасауға негіз болады.

Аңдатпа: Негізгі мəселе: Қазіргі баскетбол ойыны жоғары қарқындылығымен, ойын жағдайларының жылдам өзгеруімен жəне спортшылардың техникалық-тактикалық шеберлігіне қойылатын талаптардың артуымен ерекшеленеді. Сондықтан баскетболшылардың техникалық жəне тактикалық даярлығын жетілдіру мəселесі спорттық дайындық теориясы мен əдістемесінің маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Жоғары нəтижеге қол жеткізу үшін ойыншылардың техникалық элементтерді сапалы орындауы ғана емес, сонымен қатар оларды нақты ойын жағдайында тиімді қолдана білуі қажет. Осыған байланысты техникалық жəне тактикалық дайындықтың өзара байланысын зерттеу жəне оларды жетілдірудің тиімді жолдарын анықтау өзекті ғылыми мəселе болып табылады. Мақсаты: Баскетболдағы техникалық жəне тактикалық əдістемелерді жетілдірудің теориялық негіздерін зерттеу жəне оқу-жаттығу процесінде қолданылатын тиімді əдістерді анықтау. Əдістері: Зерттеу барысында ғылыми əдебиеттерге теориялық талдау, салыстыру, жүйелеу жəне жалпылау əдістері қолданылды. Баскетболшылардың техникалық жəне тактикалық даярлығына арналған отандық жəне шетелдік ғылыми еңбектер қарастырылды. Сонымен қатар спорттық дайындық теориясы, дене тəрбиесі педагогикасы жəне спорттық жаттықтыру мəселелеріне арналған ғылыми зерттеулер сараланды. Нəтижелері жəне олардың маңыздылығы: Зерттеу нəтижелері техникалық жəне тактикалық даярлықтың өзара тығыз байланыста жүзеге асырылатынын көрсетті. Баскетболшылардың ойын тиімділігін арттыруда ойын жағдайларын модельдеу, бейнеанализ технологияларын пайдалану, цифрлық бақылау жүйелерін енгізу жəне командалық өзара əрекеттестікті жетілдіру маңызды рөл атқаратыны анықталды. Техникалық жəне тактикалық дайындықты кешенді түрде ұйымдастыру спортшылардың жарыстық əрекеттерінің нəтижелілігін арттырады. Зерттеу нəтижелері дене шынықтыру жəне спорт саласындағы мамандардың, жаттықтырушылардың жəне жоғары оқу орындары студенттерінің тəжірибелік қызметінде қолдануға ұсынылады.

Аңдатпа: Зерттеудің негізгі мəселесі: Қазіргі жоғары мектепте болашақ мамандарды кəсіби тұлға ретінде қалыптастыру жəне дамыту қажеттілігі өзекті болып отыр. Алайда, жоғары оқу орнында оқу кезеңінде студенттердің кəсіби таңдауда тəуелсіздігі мен хабардарлығы жеткіліксіз. Бұл олардың шығармашылық кəсіби өсуіне жəне еңбек нарығының сұраныстарына бейімделуіне кедергі келтіреді. Мақаланың мақсаты: Жоғары кəсіби білім беру жүйесінде студенттердің кəсіби қалыптасу процесінде шығармашылық дамуының маңыздылығын негіздеу жəне осы үдерістегі негізгі мəселелерді анықтау. Зерттеу əдістері: Мақалада ғылыми жəне əдістемелік əдебиеттерге теориялық талдау жүргізілген. Зерттеу барысында жоғары оқу орындарындағы білім беру үдерісіне, студенттердің кəсіби қалыптасу кезеңдеріне жəне шығармашылық даму факторларына шолу жасалған. Алынған нəтижелер: Жоғары оқу орнында оқу кезеңінде студенттердің кəсіби таңдауда жеткілікті тəуелсіздік пен хабардарлық деңгейі төмен екендігі анықталды. Кəсіби қалыптасу процесінде студенттердің шығармашылық дамуы елдің кадрлық əлеуетін жаңғырту жəне дамыту міндеттерін тиімді шешуге мүмкіндік беретіндігі негізделген. Зерттеудің практикалық маңыздылығы: Зерттеу нəтижелері жоғары оқу орындарында білім беру бағдарламаларын жетілдіруге, студенттердің кəсіби құзыреттілігін дамытуға жəне шығармашылық əлеуетін арттыруға бағытталған əдістемелік ұсыныстар əзірлеуге негіз бола алады.

Аңдатпа: Инклюзивті білім беруді енгізудегі басты мəселе – мұғалімдердің белсенді қатысуын қамтамасыз ету. Инклюзияның сəттілігі олардың кəсіби құзыреттілігімен, өз жұмысының маңыздылығы мен жауапкершілігін түсінуімен, əртүрлі қажеттіліктері бар балалардың даму ерекшеліктерін білуімен, сондай-ақ олардың жеке қасиеттерімен жəне оқыту əдістерімен тікелей байланысты. Алайда, толық қамтуға айтарлықтай кедергі болып педагогтардың арнайы білім беру тəсілін қажет ететін балалармен қарым-қатынасқа психологиялық жəне кəсіби дайындығының жоқтығы жатады. Білім беру ұйымдарындағы мұғалімдердің инклюзивті білім беру процесін ұйымдастыруға жедел жəне тиімді дайындығының деңгейін бағалау. Мұғалімдердің инклюзивті ортада жұмыс істеуге жедел жəне тиімді дайындығын бағалау үшін өзін-өзі бағалауды, стандартталған тестілеуді жəне олардың жұмыс өнімдерін сараптамалық бағалауды қамтитын бағалау əдістерінің жиынтығы пайдаланылды. Зерттеу мұғалімдердің инклюзивті білім беру туралы хабардарлығы туралы ақпарат берді (оның мақсаттары, принциптері жəне əдістері); мүмкіндігі шектеулі балаларға деген олардың қарым-қатынасы жəне инклюзияны жүзеге асыру; олардың инклюзивті білім беруді ұйымдастырудағы практикалық дағдылары; əртүрлі білім беру қажеттіліктері бар балаларды бірлесіп оқыту кезінде олардың жұмысындағы өзгерістер; инклюзивті процестің барлық қатысушылары арасындағы қарым-қатынастар жəне осы қатынастар құрылатын құндылықтар

Аңдатпа: Инклюзивті білім берудің кеңеюі жағдайында ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды психологиялық-педагогикалық жəне медициналық оңалтудың тиімді құралдарына деген қажеттілік арта түсуде. Ассистивтік технологиялар сенсорлық, коммуникативтік жəне оқу үдерісіндегі шектеулерді өтеудің құралы ретінде қарастырылып, баланың білім беру үдерісіне толыққанды қатысуына жəне оның бейімделу мүмкіндіктерінің артуына ықпал етеді. Зерттеудің мақсаты – ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оңалтуда ассистивтік технологияларды тиімді пайдаланудың психологиялық-педагогикалық шарттарын анықтау жəне ғылыми тұрғыдан негіздеу. Зерттеу барысында ғылыми əдебиеттерді талдау, тифлотехникалық, сурдотехникалық жəне бағдарламалық оқу құралдарын қолданудың отандық жəне шетелдік тəжірибесін жалпылау, сондай-ақ оларды инклюзивті білім беру жүйесінде пайдалану бойынша педагогикалық тəжірибені талдау əдістері қолданылды. Ассистивтік технологияларды қолданудың тиімділігі бірқатар шарттардың жиынтығына байланысты екені анықталды. Оларға педагогтердің арнайы техникалық құралдарды пайдалануға дайындығы, білім беру мазмұнын бейімдеу, мамандардың пəнаралық өзара əрекеттестігі жəне психологиялық тұрғыдан қолдаушы білім беру ортасын қалыптастыру жатады. Ассистивтік шешімдерді білім беру үдерісіне енгізу балалардың танымдық белсенділігін дамытуға, коммуникативтік дағдыларын қалыптастыруға жəне əлеуметтік бейімделу деңгейін арттыруға ықпал ететіні көрсетілді. Қорытынды. Алынған нəтижелер білім беру жəне оңалту практикасында ассистивтік технологияларды қолдану туралы ғылыми түсініктерді кеңейтеді жəне ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды психологиялық- педагогикалық сүйемелдеуді ұйымдастыруда пайдаланылуы мүмкін