Аңдатпа: Қазақстанда, əсіресе индустрияландырылған өңірлерде, əлеуметтік теңсіздік пен аймақтық дамудағы диспропорциялар тереңдеп жатқан жағдайда əлеуметтік осал топтардың экономикаға тартылу деңгейі төмен күйінде қалып отыр. Инклюзияға жүйелі көзқарастың болмауы адами капиталдың орнықты өсудің ресурсы ретіндегі əлеуетін шектейді. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесу, микрокаржыландыру жəне инклюзивті білім беру бастамаларын қамтитын бірқатар қолдау шаралары бар болғанымен, олар көбінесе үзік-үзік сипатта жүзеге асырылады жəне əлеуметтік-экономикалық даму стратегияларына енгізілмеген. Бұл олардың тиімділігін төмендетіп, тұрақты инклюзивтік институттардың қалыптасуын тежейді. Сонымен қатар, институционалдық, инфрақұрылымдық жəне цифрлық кедергілер əйелдер, жастар, мүгедектігі бар адамдар жəне ауыл тұрғындары сияқты осал топтардың экономикаға толыққанды қатысуына тосқауыл болып отыр. Мұндай кедергілер құрылымдық теңсіздіктерді күшейтіп, əлеуметтік шеттетудің ұдайы өндірілуіне ықпал етеді. Мұндай жағдайда инклюзияны əлеуметтік көмек емес, еңбек жəне кəсіпкерлік əлеуетті кеңейтуге, ішкі сұранысты арттыруға жəне өңірлік экономиканың теңгерімді дамуын қамтамасыз етуге бағытталған инвестициялық стратегия ретінде қайта қарау қажет. Зерттеудің негізгі мақсаты – экономикалық инклюзияны өңірдің орнықты əлеуметтік- экономикалық дамуының стратегиясы ретінде қарастыру мүмкіндігін айқындау. Зерттеу барысында ресми құжаттарды талдау мен SWOT-талдау əдістеріне негізделген сандық жəне сапалық тəсілдер қолданылды. Осал топтардың аймақ экономикасына қатысуына кедергі келтіретін институционалдық, инфрақұрылымдық, нормативтік жəне əлеуметтік тосқауылдар зерттелді. Негізгі инфрақұрылым мен қолдау бағдарламаларының болуына қарамастан, инклюзивті дамуға басты кедергілер ретінде саясаттың фрагментарлығы, ведомствоаралық үйлестірудің əлсіздігі, цифрлық жəне білім беру теңсіздігі анықталды. Инклюзивті кəсіпкерлік, цифрлық жұмыспен қамту жəне адами капиталды дамыту арқылы экономикалық белсенді емес халықты тарту өңірлік өсудің маңызды көзіне айнала алады. Компенсациялық сипаттағы қолдаудан өңірлік жоспарлауға инклюзияны стратегиялық түрде біріктіруге көшу ұсынылады.

Аңдатпа: Ауыл халқының үлесі жоғары болғанына жəне агроөнеркəсіптік кешеннің əлеуметтік маңызы зор болғанына қарамастан, ауылдық аумақтардың экономикалық өсімге қосқан үлесі шектеулі болып отыр. Негізгі қиындықтар еңбек өнімділігінің төмендігімен, қайта өңдеудің жеткіліксіздігімен жəне жастардың қалаға көшуімен байланысты. Қазақстан экономикасының тұрақты дамуын қамтамасыз етудегі ауылдық аумақтардың рөлін талдау, олардың жұмыспен қамтуға, ЖІӨ құрылымына, азық-түлік қауіпсіздігіне жəне энергетикалық ауысуға əсерін анықтау. Ресми макроэкономикалық статистикалық деректер (Дүниежүзілік банк, ҚР Ұлттық статистика бюросы), жұмыспен қамту мен ЖІӨ динамикасын салыстырмалы талдау, сондай-ақ «жасыл» экономика мен агроинновациялар бойынша жарияланымдарды шолу қолданылды. Талдау Қазақстан ЖІӨ-дегі ауыл шаруашылығы үлесінің азайғанын көрсетті (2015 жылы 4,7 %-дан 2024 жылы 3,9 %-ға дейін), алайда халықтың шамамен 42 %-ы ауылдық жерлерде тұрады, ал агросектордағы жұмыспен қамту 12 %-дан жоғары деңгейде сақталуда. Бұл ауылдық аумақтар жұмыспен қамтуды, азық-түлік қауіпсіздігін жəне «жасыл» энергетиканың болашағын қамтамасыз ететін тұрақтылықтың маңызды драйвері екенін дəлелдейді. Олардың дамуы экономиканы əртараптандыру жəне əлеуметтік теңсіздікті азайту үшін стратегиялық маңызға ие.

Аңдатпа: Мақалада экономиканы цифрландыру жағдайында кəсіби білім беру жүйесі мен өнеркəсіптік сектордың кадрларға деген сұранысы арасындағы сапалық сəйкессіздік мəселесі қарастырылады. Зерттеудің нысаны ретінде Қазақстан Республикасының негізгі индустриялық өңірлерінің бірі — Павлодар облысы алынған. Кəсіптік жəне жоғары оқу орындарының түлектерінің цифрлық, кəсіби, бейімделгіш жəне мінез-құлықтық құзыреттеріне талдау жасау негізінде кадрларды даярлау мен жұмыс берушілердің күтілімдері арасындағы алшақтықты білдіретін тұрақты құзыреттілік тапшылығы анықталды. Зерттеу барысында сараптамалық сауалнама, бос жұмыс орындарын талдау, білім беру бағдарламаларына контенттік талдау, сондай-ақ жұмыс берушілер тарапынан құзыреттер деңгейіне салыстырмалы баға беру əдістері қолданылды. Нəтижесінде цифрлық жəне практикалық дағдыларда, сондай-ақ өзгерістерге бейімделу үшін маңызды мінез-құлықтық қабілеттерде ең үлкен тапшылық анықталды. Құзыреттілік алшақтықты жоюға арналған құрылымдық-функционалдық модель ұсынылып, дуалды оқытуды дамыту, жұмыс берушілерді оқу бағдарламаларын əзірлеуге тарту жəне өндірістік оқу полигондарын құру бойынша ұсыныстар берілді.

Аңдатпа: Мақалада шағын бизнес пен кəсіпкерлік үшін нарықтық бағаны қалыптастырудың жаңа тəсілі ұсынылған. Бағаның шығындық теориясы мен еңбек құны теориясының бастапқы негіздері зерттелді. Еңбек құны теориясын түрлендіру оңтайлы бағаны анықтауға мүмкіндік берді. Қаржылық тұрақтылық пен нарықтағы белгісіздік кезеңінде баға белгілеу механизмін ұсыну. Зерттеу баға саясатын, стратегиясын жəне əдістерін қолдануды бағалауға мүмкіндік береді. Қоғамдық маңызы бар шығындарды жеке санатқа бөлу мемлекетке реттелетін бағалар мен нормативтердің қалыптасуына бақылау жүргізуге мүмкіндік береді. Бизнестің өзі де белгісіздік кезеңінде мемлекеттік реттелетін бағаларды қолдануға мүдделі. Ұсынылған формулалар мен есептеулер нарықтық жағдайда баға қалыптасуының ерекшелігін ашады Инфляция жəне РФ Орталық банкінің негізгі мөлшерлемесі көрсеткіштерін пайдалану арқылы белгісіздік тəуекелдері азаяды. Зерттеуде жалпы ғылыми əдістер, құрылымдық жəне логикалық талдау қолданылды. Теориялық жəне əдістемелік негізді қазіргі заманғы ғалымдардың еңбектері мен қолданыстағы нормативтік-құқықтық құжаттар құрайды. Зерттеу нəтижелері нарықтық қатынастар мен белгісіздік жағдайында баға қалыптастыруды басқаруда жеке кəсіпкерлер мен ұйымдарға арналған

Аңдатпа: Бүгінгі жеделдетілген цифрландыру жəне жаһандық бəсеке жағдайында зияткерлік меншік компаниялар үшін тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз етудің негізгі факторы болып табылады. Бұл мақалада зияткерлік меншіктің еуропалық кəсіпорындардың экономикалық көрсеткіштеріне əсерін бағалау берілген. Зерттеу жаһандық бəсекелестік пен жедел цифрландыру жағдайында зияткерлік меншікті пайдаланудың еуропалық компаниялардың экономикалық көрсеткіштеріне əсерін зерттейді. Еуропа экономикасының негізін құрайтын ірі корпорацияларға да, шағын жəне орта кəсіпорындарға да көңіл бөлінеді. Компаниялардың қаржылық жəне операциялық көрсеткіштерінің олардың тіркелген зияткерлік меншік құқықтарына, соның ішінде патенттерге, сауда белгілеріне жəне өнеркəсіптік үлгілерге тəуелділік дəрежесін анықтау. Еуропалық патенттік кеңсе мен Еуропалық Одақтың зияткерлік меншік бюросының статистикалық деректерін талдауға негізделген. Іріктеме ЕО-ның 27 елінен 119 000-нан астам компанияны қамтыды. Қолданылған əдістер салыстырмалы талдауды, корреляциялық талдауды жəне зияткерлік меншікті қорғау жүйесіне қатысу деңгейі əртүрлі компаниялар топтары арасындағы айырмашылықтарды бағалауды қамтиды. Зерттеудің негізгі нəтижелері зияткерлік меншікке ие компаниялар экономикалық тиімділіктің жоғары деңгейін көрсететінін көрсетеді. Мұндай ұйымдардағы бір қызметкердің кірісі зияткерлік меншік құқығы жоқ фирмалардың табысынан 41 пайызға асып түседі. Шағын жəне орта кəсіпкерлік үшін бұл өсім 44 пайызға, ал ірі компаниялар үшін 16 пайызға жетеді. Жан-жақты зияткерлік меншік портфолиосы бар компаниялар жұмыспен қамтудың, өнімділіктің жəне бəсекеге қабілеттіліктің жоғары деңгейін көрсетеді. Еуропаның инновациялық экономикасын қалыптастыру үшін зияткерлік меншіктің стратегиялық маңыздылығын растайды. Шағын жəне орта кəсіпкерлікті зияткерлік меншікті қорғау жүйелерін пайдалануға белсенді тарту, сондай-ақ осы саладағы мемлекеттік жəне институционалдық қолдау тетіктерін жетілдіру қажеттілігіне ерекше назар аударылады.

Аңдатпа: Бұл мақаланың мақсаты осы жаңа экономика саласының негізін қалаушы əкесі болған экономист Альберт Отто Хиршманның идеяларының дамуының қысқаша өмірбаяндық есебі арқылы поссибилистская экономика компаниясының шығу тегін сипаттау болып табылады. Сондай-ақ оқырманға Хиршман жұмыс істеген жəне өз идеяларын дамытқан тарихи контексттің сипаттамасы ұсынылады Мүмкіншіл экономика қалай болғанын жəне «поссибилистская экономика» əдісі қандай екенін сипаттаңыз. Зерттеулер А.О. Хиршман жазған көптеген кітаптар мен мақалаларды зерттеуге де, осы мақала авторлары Хиршманның өзімен жəне Лука Мельтолесимен (итальян экономисі жəне тарихшысы) жүргізген зерттеулер мен жұмыстардың тікелей тəжірибесіне де негізделген, соңғысы Хиршманның əлемдегі ең ұлы коллабораторы жəне дивульгері болып есептелді. Зерттеулер - поссибилистская экономика мүмкіндіктер моделінің негіздеріне кіріспе.