Аңдатпа: Қазіргі кездегі кəсіпорындар жоғары белгісіздік жағдайында жұмыс істейді, мұнда қауіп-қатерлердің пайда болуын болжаудың қиындығы айтарлықтай шығындарға, тұрақсыздық аймағына өтуге жəне банкроттыққа əкелуі мүмкін. Басты міндет – басқарудың реактивті түрінен проактивті (алдын алу) түріне көшу қажеттілігі болып табылады, өйткені ішкі жəне сыртқы орта факторларының теріс əсері бизнесті дамытудың ұзақ мерзімді перспективаларына тікелей нұқсан келтіреді. Кəсіпорынның үздіксіз жұмысын жəне ұзақ мерзімді перспективада тұрақты дамуын қамтамасыз етудің іргелі шарты ретінде экономикалық қауіпсіздікке төнетін қауіптерді дер кезінде анықтау мен салыстырмалы талдау жасаудың маңыздылығын негіздеу. Қойылған мақсатқа жету үшін жүйелі жəне салыстырмалы талдау əдістерін, қаржылық жəне стратегиялық болжау құралдарын, сондай-ақ ұйымның ішкі жəне сыртқы ортасындағы тəуекелдерді анықтау мен дағдарыстық мониторинг əдістерін пайдалану көзделеді. Зерттеу барысында қазіргі жағдайда кəсіпорынның тұрақтылығы мониторинг жүйесінің тиімділігімен жəне менеджменттің дағдарыстық жағдайларды олардың туындауының ерте кезеңдерінде дер кезінде анықтау қабілетімен тікелей байланысты екендігі негізделді. Қауіптерді тұрақты түрде салыстырмалы талдау жəне болжау құралдарын енгізу елеулі қаржылық шығындар мен банкроттық қаупін азайтып қана қоймай, ұзақ мерзімді стратегиялық жоспарлау үшін сенімді негіз жасауға мүмкіндік беретіні анықталды. Жұмыстың практикалық маңыздылығы – экономикалық қауіпсіздік саласындағы персоналдың жоғары біліктілігі мен ішкі жəне сыртқы ортаның теріс факторларын проактивті жою нарықтық тұрақсыздық жағдайында ұйымның бəсекеге қабілеттілігін сақтау мен үздіксіз жұмысын қамтамасыз етудің негізгі детерминанттары болып табылатындығын растауында

Аңдатпа: Қазақстанның ауылдық аумақтары айтарлықтай ресурстық əлеуетке ие болғанына қарамастан, олардың тұрақты экономикалық өсуге қосатын үлесі инфрақұрылымның тозуы, технологиялық артта қалушылық, ауыл халқы санының азаюы жəне инвестициялық белсенділіктің жеткіліксіздігі салдарынан шектеулі болып отыр. Бұл факторлар агроөнеркəсіптік кешеннің дамуына құрылымдық кедергілер тудырып, өңірлер арасындағы теңсіздікті күшейтеді. Зерттеуде ауылдық аумақтардың Қазақстан экономикасының тұрақты өсуін қамтамасыз етудегі детерминант ретіндегі рөлі қарастырылып, 2015–2024 жылдар аралығындағы аграрлық сектордың негізгі макроэкономикалық үрдістері айқындалады жəне ауыл шаруашылығының бəсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған мемлекеттік қолдаудың тиімді бағыттары белгіленеді. Зерттеу барысында салыстырмалы жəне статистикалық талдау, графикалық модельдеу, құрылымдық-функционалдық жəне жүйелік тəсілдер қолданылды. Ауыл халқының саны, АӨК-тегі инвестициялар, аграрлық сектордың ЖІӨ-дегі үлесі жəне ауылдық аумақтардың экономикаға қосқан үлесі бойынша жинақталған макроэкономикалық деректер пайдаланылды. Зерттеу нəтижелері ауыл халқы санының азаюына қарамастан ауылдық аумақтардың ЖІӨ-ге қосқан үлесі мен АӨК үлесінің тұрақты өсу үрдісіне ие екенін көрсетті. Бұл жағдай еңбек өнімділігінің артуы, технологияландыру жəне инвестициялардың ұлғаюымен байланысты. Инвестициялар ауыл шаруашылығының құрылымдық жаңғыруының негізгі драйвері болып табылатыны, олардың тиімділікті арттыру, логистикалық инфрақұрылымды дамыту жəне инновацияларды енгізу арқылы жинақтаушы əсер беретіні дəлелденді. Ауылдық аумақтарды дамытудың негізгі кедергілері анықталып, азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға, кооперацияны дамытуға, цифрландыруға жəне өңірлік экономиканың тұрақтылығын арттыруға бағытталған мемлекеттік қолдау шаралары ұсынылды. Алынған нəтижелер ауылдық аумақтардың Қазақстанның ұзақ мерзімді экономикалық өсуін қамтамасыз етудегі стратегиялық маңызын растайды.

Аңдатпа: Орнықты дамуға жаһандық көшу жəне əлемдік экономиканың «жасыл» трансформациясы жағдайында Қазақстан көміртегі ізін азайтуға, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануға жəне өндірістің экологиялық тиімділігін арттыруға бағытталған Жасыл экономика қағидаттарын белсенді түрде енгізуде. Сонымен қатар, мұндай өзгерістер еңбек нарығындағы терең құрылымдық өзгерістермен қатар жүреді, соның ішінде дəстүрлі көміртекті көп қажет ететін секторлар мен экологиялық бағдарланған салалар арасында жұмыс орындарын қайта бөлу, кəсіби құзыреттілікке қойылатын талаптардың өсуі жəне жұмыспен қамтудың жаңа түрлерінің пайда болуы. Бұл процестер жұмыспен қамту жүйесін, білім беру инфрақұрылымын, қайта даярлау бағдарламаларын жəне əлеуметтік қолдауды кешенді бейімдеуді талап етеді. Атап айтқанда, халықтың осал топтарын – жастарды, əйелдерді, ауыл тұрғындарын – жаңа «жасыл» секторларға тарту ерекше маңызға ие, бұл əлеуметтік инклюзияны кеңейтуге жəне аумақтық жəне демографиялық теңгерімсіздіктерді төмендетуге ықпал етеді. Осылайша, экологиялық, технологиялық жəне əлеуметтік факторларды ескере отырып, еңбек нарығын трансформациялау орнықты экономикалық өсуді қамтамасыз етудің, инклюзивті жəне бейімделген еңбек нарығын қалыптастырудың, сондай-ақ Қазақстанның жасыл жəне орнықты экономика моделіне табысты көшуінің негізгі шарты болып табылады. Мақсаты: зерттеудің негізгі мақсаты Қазақстан Республикасындағы жасыл экономиканың дамуының еңбек нарығының трансформациясына жəне əлеуметтік инклюзия процестеріне əсерін талдау, сондай-ақ тұрақты даму жағдайында жаңа жұмыс орындарын жəне кəсіби құзыреттерді қалыптастырудың негізгі бағыттарын анықтау болып табылады. Зерттеу барысында жаңа «жасыл» жұмыс орындарын қалыптастыруды, жұмыспен қамту құрылымын өзгертуді жəне кəсіби құзыреттерге қойылатын талаптардың өсуін қоса алғанда, жасыл экономиканы дамыту жағдайында Қазақстанның еңбек нарығын трансформациялаудың негізгі тенденциялары анықталды. Жасыл экономиканың рөлі жастарды, əйелдерді жəне халықтың басқа да осал топтарын экономиканың жаңа секторларына тарту есебінен əлеуметтік инклюзияны кеңейту факторы ретінде негізделген. Нəтижелердің практикалық маңыздылығы оларды жұмыспен қамту, білім беру жəне тұрақты даму саласындағы мемлекеттік саясатты əзірлеу кезінде, сондай-ақ білім беру бағдарламалары мен еңбек нарығын белсенді қолдау шараларын түзету кезінде пайдалану мүмкіндігінде жатыр.

Аңдатпа: Бұл мақаланың мақсаты – экономикалық психологияның экономикалық таңдаулар мен шешімдер мен жеке экономикалық мінез-құлық туралы теориялық дамуымен байланысты зерттеу жəне зерттеу пəнін таныстыру. Экономикалық психология пəнінің экономикалық таңдаулар мен шешімдерге қатысты дүниеге келуі мен негізгі сипаттамаларын сипаттаңыз. Сонымен қатар, біз экономика мен психология арасындағы күрделі жəне күрделі байланыс туралы дəлелдер ұсынғымыз келеді, себебі психология мен экономика компаниялар мен жеке тұлғалардың таңдаулары мен шешімдерін зерттеуде өте əртүрлі тəсілдерге ие. Бұл зерттеуді дамытуда негізгі əдіс – дедуктивті жəне индуктивті, яғни классикалық зерттеу құралдарын қолдану. Келесі бағыт – экономикалық психология саласы дамыған тарихи контексте негізделген талдау. Зерттеу көптеген кітаптар мен мақалаларды талдау мен зерттеуге негізделген. Зерттеу экономикалық психологияның негіздеріне кіріспе болып табылады.

Аңдатпа: Спорттың цифрлық трансформациясы жағдайында спортшылардың жеке дайындығынан бастап спорттық инфрақұрылымды басқаруға дейінгі барлық деңгейлерде шешім қабылдауды қолдау үшін жасанды интеллект деректері мен технологияларын жүйелі пайдалану қажеттілігі артып келеді. Бұл жұмыстың мақсаты деректерді талдау əдістері мен жасанды интеллект интеграциясына негізделген жəне Қазақстан Республикасының жағдайларына бейімделген спортқа арналған цифрлық платформаның тұжырымдамалық архитектурасын негіздеу болып табылады. Зерттеуде ғылыми жəне қолданбалы басылымдардың контент-талдауы, спортқа арналған қолданыстағы шетелдік жəне ресейлік бағдарламалық шешімдердің функционалдығын салыстырмалы талдау, сондай-ақ олардың ұлттық контексте қолданылуын сараптамалық бағалау қолданылды. Талдау нəтижелері негізінде гетерогенді деректер көздерін біріктіруді, спорттық дайындықтың əртүрлі деңгейлерін сақтауды, ai негізіндегі адаптивті аналитиканы, архитектураның ауқымдылығы мен ашықтығын қамтитын спортқа арналған цифрлық платформаға қойылатын талаптар тұжырымдалған. Платформаның тұжырымдамалық архитектурасы ұсынылған, оның ішінде деректер көздерінің деңгейлері, сақтау жəне өңдеу, AI негізіндегі аналитикалық модульдер, пайдаланушы қызметтері жəне ақпараттық қауіпсіздік талаптары сақталған кезде сыртқы ақпараттық жүйелермен интеграция. Мұндай цифрлық платформаны іске асыру оқу процесінің тиімділігін арттыруға, бұқаралық спортты дамытуға жəне Қазақстанда спорт саясатын неғұрлым негізделген жоспарлауға ықпал ететіні көрсетілген

Аңдатпа: Мақала функционалды тамақтану үшін ешкі сүтіне негізделген сүзбе өнімін өндіру технологиясын əзірлеуге арналған. Авторлар биологиялық тұрғыдан аса құнды тамақ өнімдерін тұтынудың үздіксіз төмендеуімен сипатталатын Қазақстан Республикасы халқының тамақтану құрылымын қарастырды. Авторлар халықтың азық-түлік мəртебесін бұзу проблемаларының бірі диетадағы биологиялық белсенді компоненттердің, оның ішінде жануарлардан алынатын ақуыздардың жетіспеушілігімен байланысты екенін атап өтті, олар ұсынылған ұтымды тұтыну нормаларының 15 %-дан 20 %-на дейін жетеді. Сүзбе жəне сүзбе өнімдері толыққанды ақуыздардың, минералдардың – кальций, фосфор, магний, темірдің, құрамында күкірт бар қосылыстардың – метиониннің, лизиннің, холиннің жəне оның жоғары тағамдық жəне биологиялық құндылығын анықтайтын басқа заттардың едəуір құрамына байланысты халықтың барлық жас топтары үшін таптырмас тамақ өнімдері болып саналады. Авторлар "Бифилакт ПРО" ашытқы дақылдарын, "Свит Джем" функционалды ингредиенттері мен дəм толтырғыштарын таңдауды дəлелдеді, ешкі сүтіне негізделген сүзбе өнімін өндірудің жаңа технологиясы жасалды. Сүт шикізатын пастерлеу t = (71 ± 2) °С, сүт қоспасын гомогенизациялау 10-12 Мпа t = (45 ± 1) °С. жаңа өнімнің органолептикалық, физика-химиялық жəне микробиологиялық көрсеткіштері, сондай-ақ қауіпсіздік көрсеткіштері бойынша кешенді зерттеулер жүргізілді. Авторлар сүзбе өнімін өндірудің дамыған технологиясы жоғары сапалы шикізатты – ешкі сүтін пайдалануға, оны өңдеудің жаңа əдістерін қолдануға, жоғары технологиялық жабдықты қолдануға негізделгенін дəлелдеді.

Аңдатпа: Мақалада Қазақстан Республикасының қылмыстық процесінде адвокат-қорғаушының тергеу əрекеттеріне қатысу тактикасы талданады. Қорғаушының ұйымдастырушылық жəне құқықтық өкілеттіктері, тергеу органдарымен өзара іс-қимыл ерекшеліктері, сондай-ақ допрос, беттестіру сияқты процестік əрекеттерге дайындық тəртібі қарастырылады. Автор адвокаттың тергеу барысында процестік кепілдіктерді қамтамасыз ету, құқық бұзушылықтарды тіркеу, дəлелдемелердің объективтілігін бақылау жəне протоколдармен жұмыс істеу міндеттеріне баса назар аударады. Мақалада қорғаушының тактикалық шешімдерінің қылмыстық процестің əділдігі мен қорғау тиімділігіне əсер ететіні көрсетіледі. Қорытындыда досудебелік тергеу кезеңінде адвокаттың белсенді жəне кəсіби ұстанымы конституциялық қорғау құқығын қамтамасыз етудің маңызды факторы екені атап өтіледі.

Аңдатпа: Осы жұмыста Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасы құқықтық жүйелеріндегі жарылғыш заттар мен жарылғыш құрылғыларды криминалистикалық зерттеудің теориялық, іс жүргізушілік жəне əдістемелік негіздеріне қатысты іргелі салыстырмалы- құқықтық талдау ұсынылған. Зерттеу екі мемлекеттің қылмыстық заңнамасын, жоғары соттардың нормативтік қаулыларын жəне ведомстволық нұсқаулықтарын жан-жақты зерделеуге негізделген. Ерекше назар қолдан жасалған жарылғыш құрылғылардың заңсыз айналымын саралау, объектілердің «жарылысқа жарамдылығы» критерийлерін айқындау, сондай-ақ мемлекеттік жəне жекеменшік сот сарапшыларының құзыреттерін ажырату мəселелеріндегі құқық қолдану тəжірибесіндегі айырмашылықтарға аударылған. Жұмыста жарылыс-техникалық сараптамаларды тағайындау мен жүргізудің алгоритмдері егжей-тегжейлі қарастырылып, тергеудегі типтік қателіктер талданады жəне мемлекетаралық ынтымақтастық шеңберінде сараптамалық əдістемелерді унификациялау жолдары ұсынылады. Зерттеудің өзектілігі еуразиялық кеңістікте трансұлттық терроризммен жəне қарудың заңсыз айналымымен күрес тəсілдерін үйлестіру қажеттілігімен айқындалады.

Аңдатпа: Экологиялық заңбұзушылықтардың кең көлемде орын алуы жəне қолданыстағы құқықтық жауапкершілік механизмдерінің жеткіліксіз тиімділігі Қазақстан Республикасында тұрақты табиғатты пайдалану үшін қауіп тудырады. 2021–2025 жылдардағы заңнамалық реформалар айыппұлдарды күшейтуді жəне табиғатты пайдаланушыларға қойылатын талаптарды қатаңдатуды қарастырғанына қарамастан, жауапкершіліктің фискалдық жəне компенсациялық функциялары арасындағы теңсіздік сақталады, ал айыппұлдардан алынған қаражат көбінесе қоршаған ортаны қалпына келтіруге жұмсалмайды. Қазақстан Республикасындағы экологиялық құқықбұзушылықтарға қатысты заңдық жауапкершілік институтын кешенді талдау, қолданыстағы құқықтық механизмдердің тиімділігін бағалау жəне олардың халықаралық стандарттарға сəйкес жетілдіру бойынша ұсыныстар əзірлеу. Зерттеуде формалды-құқықтық, салыстырмалы-құқықтық жəне жүйелік əдістер, сондай- ақ статистикалық деректер мен сот тəжірибесін талдау қолданылды. Арнайы назар 2021–2025 жылдардағы заңнамадағы өзгерістерге жəне ЕЭЫҰ елдерінің құқықтық тəжірибесіне аударылды, оның ішінде заңды тұлғалардың қылмыстық жауапкершілігін енгізу мəселесі. Қолданыстағы құқықтық механизмдер «қорлайтын төлейді» принципін толық жүзеге асыра алмайтыны анықталды. Жауапкершілікті күшейту шаралары ұсынылды: заңды тұлғалардың қылмыстық жауапкершілігін енгізу, тек жазалау шараларынан ынталандыруға көшу (ең жақсы қолжетімді технологияларды қолдану арқылы), құқықбұзушылықтарды цифрлық бақылау құралдарымен тіркеу жəне экологиялық айыппұлдардың мақсатты түрде қоршаған ортаны қорғау шараларына жұмсалуын заңнамалық бекіту. Бұл шараларды кешенді қолдану құқықтық жауапкершіліктің тиімділігін арттыруға жəне елдегі экологиялық қауіпсіздікті жақсартуға мүмкіндік береді

Аңдатпа: Терроризммен, сондай-ақ жарылғыш заттар мен жарылғыш құрылғылардың заңсыз айналымымен байланысты қауіп-қатерлердің артуы сот-сараптамалық қызметті тиімді құқықтық реттеуді жəне халықаралық ынтымақтастықты, оның ішінде ЕАЭО мен ҰҚШҰ шеңберінде дамытуды талап етеді. Криминалистикалық ғылымның қалыптасуында ортақ тарихи негіздің болуына қарамастан, Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының құқықтық жүйелерінде жарылғыш-техникалық сараптаманы процессуалдық жəне институционалдық регламенттеу бойынша əртүрлі тəсілдер қалыптасты. Бұл айырмашылықтар сараптамалық мекемелерді ұйымдастыру модельдерінде, нормативтік реттеудің деңгейінде жəне тараптардың процессуалдық кепілдіктерінің көлемінде көрініс табады, соның салдарынан жарылғыш құрылғыларды қолданумен байланысты істер бойынша сараптамалық қорытындыларды өзара тану мен бірлескен тергеп-тексеру жүргізуге кедергілер туындайды. Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясында жарылғыш-техникалық сараптаманы тағайындау, жүргізу жəне бағалау тəртібін регламенттейтін нормативтікқұқықтық базаны кешенді салыстырмалы-құқықтық талдау, негізгі ұқсастықтар мен айырмашылықтарды анықтау, сондай-ақ сот-сараптамалық қызметті құқықтық реттеуді үйлестіру перспективаларын айқындау. Зерттеу барысында салыстырмалы-құқықтық, формальды-заңи жəне жүйелік талдау əдістері қолданылды. Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының қылмыстық- процестік заңнамасының нормалары, сот-сараптамалық қызмет туралы арнайы заңнама, сондай-ақ жарылғыш-техникалық сараптама жүргізуді регламенттейтін ведомстволық нормативтік құқықтық актілер талданды. Зерттеу нəтижесінде Ресей Федерациясындағы жарылғыш-техникалық сараптаманы құқықтық реттеу моделі институционалдық полицентрлікпен жəне «Ресей Федерациясындағы мемлекеттік сот-сараптамалық қызмет туралы» федералдық заңда бекітілген рамалық нормативтік тəсілмен сипатталатыны, сондай-ақ бірнеше ведомстволық сараптамалық жүйелердің (Əділет министрлігі, ІІМ, ФҚҚ) қатар жұмыс істейтіні анықталды. Ал Қазақстан Республикасының моделі институционалдық моноцентрлікке жəне жарылғыш-техникалық сараптама саласындағы кəсіби стандарттар арқылы жүзеге асырылатын неғұрлым егжей- тегжейлі нормативтік стандарттауға бейім. Сонымен қатар, сараптаманы тағайындау кезінде қорғау тарапының процессуалдық құқықтарында елеулі айырмашылықтар бар екені анықталды, бұл ретте Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексі айқын көрінетін бəсекелестік кепілдіктерді көздейді. Зерттеудің практикалық маңыздылығы алынған қорытындыларды ұлттық заңнаманы жетілдіруде жəне ЕАЭО мен ҰҚШҰ шеңберінде сот- сараптамалық қызметті үйлестіру тетіктерін əзірлеуде пайдалану мүмкіндігімен айқындалады