Аңдатпа: Компьютерлік жүйелердің мүмкіндіктерінің артуына, ақпараттың экспоненциалды түрде өсуіне, қызметтің барлық салаларын толық ақпараттандыруға байланысты жоғары белгісіздік жағдайында адамның өзін-өзі анықтау мəселесі өзекті болып отыр. Бұл тек оқушыларға, жастарға ғана емес, сонымен қатар кəсіби қызметтің барлық субъектілеріне қатысты. Ең үлкен алаңдаушылық-ғылыми жəне педагогикалық қызметкерлер. Неғұрлым терең мəселе-ақпаратпен білімді жүйелеудің келісілген критерийлерінің болмауы, оларды қызметте барабар қолдану. Ақпаратпен білімді жүйелеудің əдіснамалық тəсілімен функционалдық-цифрлық форматын негіздеу. Абстрактіліден нақтығак өтерілу əдісі, функционалды-символдық бейнелердің алып сатарлық тілі. Ақпаратты жіктеудіңкей бірнегізгі жүйелерін (UDK, MRNTI, GRNTI жəне басқалары) талдау нəтижесінде белгілі бір ғылыми жəне оқу пəндерін жаратылыстану, гуманитарлық жəне əлеуметтік ғылымдарға жатқызуда көптеген сəйкес сіздіктер. Қайшылықтар анықталды. ЖАК функционалды онтоклеткасын барлық ғылыми жəне оқу білімдерін, ғылымдарымен пəндерін талдаудың жəне логикалық реттеудің бірыңғай критерийі ретінде пайдаланудың негізде месікелтірілген. Жүйелеу функционалдылық, конструктивтілік жəне логикалық қасиеттерге ие функционалды-символдық кескіндердіңалып сатарлық тілін қолдану арқылықам тамасыз етіледі. Ғылымдармен тиісті оқу пəндерін жүйелеу нұсқасыкел тірілген.

Аңдатпа: Негізгі проблема: білім беру ортасында инклюзия принциптерін жүзеге асыру мұғалімдердің дайындығының болмауына, ресурстардың жетіспеушілігіне жəне білім беру ортасының ОP бар балалардың қажеттіліктеріне бейімделуіне байланысты қиын. Мақсаты: инклюзияны енгізудің негізгі проблемаларын анықтау жəне оны білім беру ұйымдарында одан əрі дамыту перспективаларын белгілеу. Əдістері: əдебиеттер мен нормативтік құжаттарды теориялық талдау, инклюзивті білім беру тəжірибелерін салыстырмалы талдау, бар тəжірибені жалпылау. Нəтижесі олардың маңыздылығы: инклюзияны іске асырудағы негізгі кедергілер анықталды жəне педагогтердің біліктілігін арттыруға, оқыту жағдайларын жетілдіруге жəне ОP бар балаларды қолдауды кеңейтуге байланысты оны дамытудың перспективалық бағыттары анықталды. Нəтижелер білім беру ортасын жақсарту, мұғалімдерді даярлау бағдарламаларын əзірлеу жəне мектептерде тиімді инклюзивті тəжірибелерді енгізу үшін пайдаланылуы мүмкін.

Аңдатпа: Қазіргі уақытта Қазақстанда жоғары білім бұрын-соңды болмаған өзгерістер кезеңін бастан кешуде. Бұл өзгерістердің негізгі драйвері білім беру процесінде инновациялық технологиялардың əсері екені анық. Инновациялық технологиялардың бірқатар артықшылықтары бар: белсенді оқытуды ынталандыру; жылдам кері байланыс беру; оқытушының студенттермен байланысын орнату; студенттерде "шаблондық емес" ойлауды қалыптастыру; студенттер арасындағы ынтымақтастықты ынталандыру; оқытудың əртүрлі тəсілдерін ынталандыру. Жоғарыда айтылғандарға сүйене отырып, біз инновациялық технологиялар ескі "оқыту жəне үйрену"парадигмасын түбегейлі өзгерткенін түсінеміз. Оқытудың жаңа мысалында студенттің рөлі оқытушыларға қарағанда маңызды. Инновациялық технологияларды енгізу міндеті-адамды үнемі өзгеріп отыратын жəне дамып келе жатқан қоғамдағы өмірге дайындау. Инновациялық технология – "орыс тілі"пəнін оқытудағы Блум таксономиясы. Мақалада жоғары оқу орнында орыс тілін оқытудың тиімді процесін ұйымдастыруға байланысты өзекті мəселелер қарастырылады. Авторлар Блум таксономиясын қолдана отырып, университет студенттерінің шет тіліндегі коммуникативті құзыреттілігін қалыптастыруға ықпал ететін сыни ойлауды дамытуға арналған тапсырмалар жүйесін қарастырады. Жоғары оқу орны студенттерінің шет тіліндегі коммуникативті құзыреттілігін қалыптастыруға ықпал ететін сыни ойлауды дамытатын тапсырмалар жүйесі анықталады. Өткізілген семинар сабағына талдау жəне Блум таксономиясына сəйкес теориялық материалдар ұсынылды.

Аңдатпа: Мақала көркем мəтіннің мағынасы мен интерпретациясының негізгі механизмі ретінде оқу əрекетін зерттеуге арналған. Зерттеудің өзектілігі реципиенттің əдеби шығарманың өмір сүру процесіндегі рөлін жүйелі талдау қажеттілігіне байланысты, бұл рецептивті эстетика мен интерпретация теориясына бағытталған əдебиеттанудың заманауи бағыттарына сəйкес келеді. С.П. Шевченконың прозалық материалында тілдік белгілерді қабылдаудан біртұтас көркем сурет салуға көшуге мүмкіндік беретін оқу əрекетінің нақты формалары мен стратегиялары талданады. Автордың хроникалық – Тарихи прозасын қабылдаудың тереңдігі мен сипатын анықтайтын оқу іс – əрекетінің құрылымдық компоненттерін-танымдық, эмоционалды, ассоциативті анықтауға ерекше назар аударылады. Жұмыста Тарихи контекстті қайта құру, сипатталған оқиғаларды этикалық тексеру жəне мəтінаралық байланыстыру сияқты механизмдер қарастырылады, бұл в.Изердің мəтіннің "бос жерлері" жəне оқырманның белсенді рөлі туралы идеяларымен, сондай-ақ В. Эконың интерпретацияның кооперативті табиғаты туралы тұжырымдамасымен байланысты. Оқырманды қабылдаудың субъективтілігі мен хроникалық баяндау поэтикасымен берілген объективті шеңберлер арасында айырмашылық жасалады, бұл рұқсат етілген интерпретацияның шекараларын сипаттауға мүмкіндік береді. Зерттеу нəтижесінде С.П. Шевченконың прозалық мəтіндерін түсіндірудің негізгі модельдері нақтыланады жəне типологияланады. Оқу əрекеті қабылдаудың пассивті əрекеті емес, шығарманың семантикалық құрылымына біріктірілген жəне көркемдік мағынаның аяқталуын анықтайтын көп деңгейлі шығармашылық процесс екендігі дəлелденді.

Аңдатпа: Негізгі мəселе: Қонақүй индустриясында кадрлық тұрақтылық – қызмет көрсету сапасына тікелей əсер ететін маңызды фактор. Бұл мақалада қонақүй саласында кадрлық тұрақтылықты қамтамасыз етуде кəсіби оқыту мен мансаптық дамудың рөлі теориялық негізде қарастырылады. Мақсаты: Зерттеудің негізгі мақсаты – қызметкерлерді ұстау мəселесіне əсер ететін білім беру жəне мансаптық жоспарлау тетіктерін талдау. Мақалада қазіргі заманғы ғылыми еңбектер мен практикалық мысалдарға сүйене отырып, жүйелі оқыту бағдарламаларының, наставничествоның жəне мансаптық даму стратегияларының ұйым ішіндегі кадрлық тұрақтылыққа тигізетін ықпалы сараланады. Əдістері: Зерттеу барысында шетелдік жəне отандық дереккөздер негізінде теориялық шолу жасалып, персоналды дамытуға бағытталған құралдардың тиімділігі көрсетіледі. Нəтижелері жəне олардың маңыздылығы: Жұмыстың ғылыми жаңалығы – кадрлық тұрақтылықты арттыруға бағытталған кешенді тəсілдердің, соның ішінде кəсіби дамуды басқарудың нақты үлгілерін ұсынуында. Бұл ұсыныстар қазіргі еңбек нарығындағы кадр тапшылығын азайтуға бағытталған HR-саясатқа нақты үлес қосады. Практикалық маңызы – қонақүй ұйымдарының кадрлық стратегияларын жетілдіруге арналған нақты ұсынымдармен қамтамасыз етуінде.

Аңдатпа: Мақалада Сəкен Сейфуллиннің идиостилі мен тілдік тұлғасын ХХ ғасырдағы қазақ əдебиетінің ұлттық стилін қалыптастырудың негізгі факторлары ретінде кешенді зерттеу жүргізіледі. Антропоцентристік тəсіл негізінде лексикалық-семантикалық деңгейді, концептуалды доминанттарды жəне мəтіндік генерацияның прагматикалық стратегияларын қамтитын жазушының идиостилінің көп қабатты құрылымы анықталады. Қазақтардың дəстүрлі дүниетанымы мен дала мəдени кеңістігінің ерекшелігін бейнелейтін с. Сейфуллиннің бейнелі жүйесінің этномəдени бастауларына ерекше назар аударылды. Автордың фольклорлық элементтерді, этнографиялық лексиканы, рəміздерді, мифопоэтикалық бейнелерді, сондай-ақ оның шығармаларының ұлттық таңбаланған поэтикасын қамтамасыз ететін паремиологиялық модельдерді қолдануы талданады. Жұмыста фольклорлық дəстүр мен жаңғырту үрдістерінің өзара іс-қимылы байқалады, бұл С.Сейфуллинге өзіндік көркем-тілдік жүйені құруға жəне əдеби тілді нормалауға елеулі үлес қосуға мүмкіндік берді. Жазушының мəдени тұрақтылар (ел, жер, еркін, еңбек) синтезіне жəне əлеуметтік жаңару идеяларына негізделген қазақ əдебиетінің жаңа концептосферасын қалыптастырудағы рөлі айқындалады. С.Сейфуллиннің идиостилі қазақ көркем сөзінің қалыптасу процесінде маңызды буын болып табылатыны, ал оның қызметі мəдени-тілдік бірегейлікті нығайтуға жəне Ұлттық стильдің тұрақты бейнелі үлгілерін қалыптастыруға ықпал еткені көрсетілген. Мақала лингвистика, əдебиеттану, этнолингвистика жəне мəдениеттану саласындағы зерттеушілерді қызықтырады, сондай-ақ қазақ тілі мен əдебиеті тарихын зерттеуде білім беру практикасында пайдаланылуы мүмкін.

Аңдатпа: қарастырылған. XVIII ғасырдың екінші жартысынан бастап Цин (Чиң) патшалығының құрамына енген Іле өңірінің əскери, əкімшілік жүйесінің қалыптасуы, стратегиялық маңызы таладанады. Цин билігі Іле өлкесін қорғау мақсатында түрлі этникалық топтардан құралған əскерлер орналастырып, шекаралық тəртіп пен ішкі қоныстану саясатын қатаң жүргізді. Мақсаты: Іле өңірінің XVIII–XIX ғасырлардағы саяси, этникалық жəне əскери- əкімшілік тарихын ішкерлей зерттеу арқылы, қазақ халқының осы өлкедегі ықпалын, қоныстану үдерісін көрсету. Əдістер: тарихи-хронологиялық əдіс: Іле өңірінің саяси-əлеуметтік тарихын кезең- кезеңімен жүйелеу үшін пайдаланылды; деректану əдіс: архивтік құжаттар, патшалық Ресейдің статистикалық мəліметтері, Цин патшалығының орда естеліктері, ресми хаттамалар; салыстырмалы талдау: түрлі ғалымдардың (Қазақстан, Ресей, Қытай, Еуропа, АҚШ) зерттеулеріне сүйену. Мұрағаттық жəне дерекнамалық əдіс: Іле өңірі туралы зерттеушілердің жазбаларын талдау. Статистикалық талдау əдісі: Іле өңіріндегі халық санағы негізінде этникалық құрам, отырықшы мен көшпелі халықтар арақатынасы статистикалық негізде қарастырылды жəне көші-қон үдерістерінің сандық сипаттамасы берілді. Нəтижелер жəне олардың маңыздылығы: Іле өңірінің XVIII-XIX ғасырлардағы тарихи тағдыры – Жоңғар хандығының күйреуінен бастап Цинь империясының отарлау саясатына дейінгі аралық нақты сипатталды. Іле генерал мекемесінің құрылуы, оның билік құрылымы, басқару əдістері мен отарлық саясаты архивтік жəне деректік материалдар арқылы ашып көрсетілді. Қазақтар мен қырғыздардың Ілеге көшуі мен қоныстануының саяси жəне этникалық астары ашылды. Алғыс: Мақала Қазақстан Республикасы Ғылым жəне жоғары білім министрлігінің «Орталық Азия мен Қытайдың көпжақты ынтымақтастығы: əрекеттестіктің алғашқы кезеңінен бастап стратегиялық серіктестікке дейін» ЖТН: BR24993008 атты мақсатты қаржыландыру бағдарламасы аясында дайындалған.

Аңдатпа: Қазақстанда, əсіресе индустрияландырылған өңірлерде, əлеуметтік теңсіздік пен аймақтық дамудағы диспропорциялар тереңдеп жатқан жағдайда əлеуметтік осал топтардың экономикаға тартылу деңгейі төмен күйінде қалып отыр. Инклюзияға жүйелі көзқарастың болмауы адами капиталдың орнықты өсудің ресурсы ретіндегі əлеуетін шектейді. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесу, микрокаржыландыру жəне инклюзивті білім беру бастамаларын қамтитын бірқатар қолдау шаралары бар болғанымен, олар көбінесе үзік-үзік сипатта жүзеге асырылады жəне əлеуметтік-экономикалық даму стратегияларына енгізілмеген. Бұл олардың тиімділігін төмендетіп, тұрақты инклюзивтік институттардың қалыптасуын тежейді. Сонымен қатар, институционалдық, инфрақұрылымдық жəне цифрлық кедергілер əйелдер, жастар, мүгедектігі бар адамдар жəне ауыл тұрғындары сияқты осал топтардың экономикаға толыққанды қатысуына тосқауыл болып отыр. Мұндай кедергілер құрылымдық теңсіздіктерді күшейтіп, əлеуметтік шеттетудің ұдайы өндірілуіне ықпал етеді. Мұндай жағдайда инклюзияны əлеуметтік көмек емес, еңбек жəне кəсіпкерлік əлеуетті кеңейтуге, ішкі сұранысты арттыруға жəне өңірлік экономиканың теңгерімді дамуын қамтамасыз етуге бағытталған инвестициялық стратегия ретінде қайта қарау қажет. Зерттеудің негізгі мақсаты – экономикалық инклюзияны өңірдің орнықты əлеуметтік- экономикалық дамуының стратегиясы ретінде қарастыру мүмкіндігін айқындау. Зерттеу барысында ресми құжаттарды талдау мен SWOT-талдау əдістеріне негізделген сандық жəне сапалық тəсілдер қолданылды. Осал топтардың аймақ экономикасына қатысуына кедергі келтіретін институционалдық, инфрақұрылымдық, нормативтік жəне əлеуметтік тосқауылдар зерттелді. Негізгі инфрақұрылым мен қолдау бағдарламаларының болуына қарамастан, инклюзивті дамуға басты кедергілер ретінде саясаттың фрагментарлығы, ведомствоаралық үйлестірудің əлсіздігі, цифрлық жəне білім беру теңсіздігі анықталды. Инклюзивті кəсіпкерлік, цифрлық жұмыспен қамту жəне адами капиталды дамыту арқылы экономикалық белсенді емес халықты тарту өңірлік өсудің маңызды көзіне айнала алады. Компенсациялық сипаттағы қолдаудан өңірлік жоспарлауға инклюзияны стратегиялық түрде біріктіруге көшу ұсынылады.

Аңдатпа: Ауыл халқының үлесі жоғары болғанына жəне агроөнеркəсіптік кешеннің əлеуметтік маңызы зор болғанына қарамастан, ауылдық аумақтардың экономикалық өсімге қосқан үлесі шектеулі болып отыр. Негізгі қиындықтар еңбек өнімділігінің төмендігімен, қайта өңдеудің жеткіліксіздігімен жəне жастардың қалаға көшуімен байланысты. Қазақстан экономикасының тұрақты дамуын қамтамасыз етудегі ауылдық аумақтардың рөлін талдау, олардың жұмыспен қамтуға, ЖІӨ құрылымына, азық-түлік қауіпсіздігіне жəне энергетикалық ауысуға əсерін анықтау. Ресми макроэкономикалық статистикалық деректер (Дүниежүзілік банк, ҚР Ұлттық статистика бюросы), жұмыспен қамту мен ЖІӨ динамикасын салыстырмалы талдау, сондай-ақ «жасыл» экономика мен агроинновациялар бойынша жарияланымдарды шолу қолданылды. Талдау Қазақстан ЖІӨ-дегі ауыл шаруашылығы үлесінің азайғанын көрсетті (2015 жылы 4,7 %-дан 2024 жылы 3,9 %-ға дейін), алайда халықтың шамамен 42 %-ы ауылдық жерлерде тұрады, ал агросектордағы жұмыспен қамту 12 %-дан жоғары деңгейде сақталуда. Бұл ауылдық аумақтар жұмыспен қамтуды, азық-түлік қауіпсіздігін жəне «жасыл» энергетиканың болашағын қамтамасыз ететін тұрақтылықтың маңызды драйвері екенін дəлелдейді. Олардың дамуы экономиканы əртараптандыру жəне əлеуметтік теңсіздікті азайту үшін стратегиялық маңызға ие.

Аңдатпа: Мақалада экономиканы цифрландыру жағдайында кəсіби білім беру жүйесі мен өнеркəсіптік сектордың кадрларға деген сұранысы арасындағы сапалық сəйкессіздік мəселесі қарастырылады. Зерттеудің нысаны ретінде Қазақстан Республикасының негізгі индустриялық өңірлерінің бірі — Павлодар облысы алынған. Кəсіптік жəне жоғары оқу орындарының түлектерінің цифрлық, кəсіби, бейімделгіш жəне мінез-құлықтық құзыреттеріне талдау жасау негізінде кадрларды даярлау мен жұмыс берушілердің күтілімдері арасындағы алшақтықты білдіретін тұрақты құзыреттілік тапшылығы анықталды. Зерттеу барысында сараптамалық сауалнама, бос жұмыс орындарын талдау, білім беру бағдарламаларына контенттік талдау, сондай-ақ жұмыс берушілер тарапынан құзыреттер деңгейіне салыстырмалы баға беру əдістері қолданылды. Нəтижесінде цифрлық жəне практикалық дағдыларда, сондай-ақ өзгерістерге бейімделу үшін маңызды мінез-құлықтық қабілеттерде ең үлкен тапшылық анықталды. Құзыреттілік алшақтықты жоюға арналған құрылымдық-функционалдық модель ұсынылып, дуалды оқытуды дамыту, жұмыс берушілерді оқу бағдарламаларын əзірлеуге тарту жəне өндірістік оқу полигондарын құру бойынша ұсыныстар берілді.